دکتر جوانیان از رابطه بین ورزش و کنترل بیماری ام اس می گوید

نشست کمیته پژوهش با جناب دکتر جوانیان(دکترای فلسفه تربیت بدنی از دانشگاه هاوایی امریکا) در مورد رابطه بین ورزش و بیماری ام اس(MS) و اینکه فعالیت ورزشی چه کمک هایی میتواند به افراد مبتلا داشته باشد

امروزه استرس به عنوان بخشی جداناپذیر در زندگی ما مطرح است و افراد باید دایماً روش های مقابله ای جدیدی برای برطرف کردن آن اتخاذ کنند.نیازهای اقتصادی، درگیریهای خانوادگی ،الودگی های زیست محیطی و درگیریهای روزمره همه باعث افزایش استرس افراد شده اند.تخمین زده شده که عامل ۵۰-۸۰% بیماریها استرس است. از سویی دیگر باید توجه کرد که هر نوع استرس جسمانی (فعالیت بدنی) یا روانشناختی (استرس ناشی از هیجان) سبب تحریک هیپوتالاموس و ترشح عامل آزاد کننده کورتیکوتروپین میشود که در نهایت به افزایش کورتیزول از غده فوق کلیوی می انجامد.کورتیزول مترشحه به سادگی وارد سلولهای مغز میشود و افزایش یا کاهش آن ممکن است موجب تغییر رفتار شود.یکی از بیماریهایی که استرس بعنوان عامل تشدید کننده و عامل ایجاد کننده آن مطرح است، بیماری مولتیپل اسکلروزیس(MS) است.
MS بیماری مزمن التهابی است که مغز و نخاع را درگیر میکند. علت این بیماری هنوز ناشناخته است، لیکن عوامل گوناگونی از جمله زمینه های ژنتیکی، مکانیسم خودایمنی و عوامل محیطی، به ویژه عفونتهای ویروسی را در بروز بیماری مؤثر میدانند. این بیماری، یک بیماری چندعاملی است و این عوامل باید در یک سیر و تعاقب خاص وجود داشته باشد تا بیماری ایجاد شود. از بین رفتن میلین در رشته های اعصاب موجب ایجاد ضایعات MS (پلاک ها) میشود که از لحاظ زمانی و مکانی پراکنده اند و اندازه آنها از ۲-۱ میلیمتر تا چند سانتیمتر متغیر است. التهاب مکرر غلاف میلین موجب تخریب رشته های اعصاب میشود و در اصطلاح بی میلین شدن نام دارد.به همین دلیل MS را جز بیماری های دمیلینه طبقه بندی می کنند.شیوع MS در زنان دو تا چهار برابر مردان و سن شیوع آن ۲۰-۴۰ سالگی است و اغلب در سنین جوانی آشکار میشود. تظاهرات بالینی آن عبارتند از ضعف اندامها، گرفتگی عضلانی، التهاب عصب بینایی ، اختلال در بینایی، دوبینی، آتاکسی ،اختلال در عملکرد مثانه، یبوست، اختلالهای شناختی، افسردگی، ضعف عضلانی، خستگی، اختلال در عملکرد جنسی، بی حسی، لرزش، سرگیجه، فلج خفیف، درد، اشکال در راه رفتن، اشکال در تمرکز و اختلال در کنترل ادرار. علائم شایع بیماری MS شامل: کاهش توانایی راه رفتن و تعادل، افزایش ضعف عضلات اسکلتی و خستگی است که به کاهش تحرک منجر میشود. کاهش تحرک در این افراد به آتروفی تارهای عضلانی می انجامد که نتیجه آن کاهش تارهای نوع اول است. این مشکلات علاوه بر سلامت عمومی، در توانایی اجرای فعالیتهای روزمره زندگی نیز نقش بسزایی دارند.
یکی از مشکلات اصلی در بیماری MS ضعف و محدودیت در حرکت است که از طرفی به علت درگیری قسمتهای حرکتی در مغز و نخاع و از طرف دیگر به علت کم تحرکی بیمار است. از علل دیگر، محدود شدن حرکات، افسردگی، بی حوصلگی و ترس از افتادن یا ترس از حضور در فعالیت است. کم تحرکی، موجب کوتاه و ضعیفتر شدن عضلات ،زخم بستر و یبوست میشود. بنابراین داشتن تحرک، ورزش و نرمش منطبق با نوع بیماری MS و انجام فعالیتهای روزانه و ورزشهای ویژه برای قسمتهای خاصی از بدن مشکلات حرکتی را بهبود میبخشد. هدف اولیه برنامه ای تمرینی و توانبخشی در این بیماری مزمن،حفظ و بهبود عملکرد است. با توجه به تأثیراتی که این بیماری بر فعالیتهای روزانه افراد میگذارد و موجب کاهش بازده عملکردی افراد میشود و با توجه به مخارج دارویی این بیماری، به نظر میرسد که ورزش یکی از شیوههای مؤثر و ارزان و بدون عوارض جانبی در درمان بیماران مذکور است.
نتایج نشان میدهد که قدرت عضلات اسکلتی این بیماران بعد از هشت هفته تمرین مقاومتی فزاینده متوالی میتواند بهبود یابد که براساس تحقیقات انجام گرفته ممکن است به علت تغییر در نوع تارهای عضلانی یا بهبود کارایی قابلیت انقباض در این افراد باشد و براساس یافته ها اولین سازگاری عصبی – عضلانی با تمرین قدرتی ،بیشتر عصبی است تا عضلانی.دلیل دیگر افزایش قدرت عضلات این بیماران، ممکن است ناشی از افزایش رضایتمندی و اعتماد به نفس به علت شرکت در برنامه تمرینی باشد.
سالهاست که نظریه رابطه ویتامین D و بیماری ام اس مورد توجه محققین قرار گرفته است. ویتامین D در متابولیسم استخوان، تنظیم تکثیر و تمایز سلولی وهمچنین تنظیم پاسخ های ایمنی ، نقش دارد .
پژوهش های اپیدمیولوژیک آینده نگر ، اثر حفاظتی ویتامین D را در بیماری MS تایید کرده اند. بطوریکه در مطلعه پرستاران دریافت ویتامین D از طریق مکمل مولتی ویتامین، باعث کاهش ۴۰% در خطر ابتلا به MS در مصرف کنندگان نسبت به گروهی که مکمل مصرف نمی کردند شده بود.

گفتگوگر: مسئول کمیته پژوهش استان مازندران(مهسا رضایی)